heijmerikx.nl

Information

This article was written on 21 jul 2013, and is filled under Oorlogsperiode.

Het concentratiekamp Flossenburg.

Gevangenen uit concentratiekamp Dachau, werden overgeplaatst naar Flossenburg, en die moesten het kamp opbouwen en inrichten. Al in april/mei 1938 werd Flossenburg geopend, dan enkel nog voor Duitsers die tegen het nazi regiem waren, het was oorspronkelijk voor 1.600 gevangenen bedoelt. In juni 1939 was de capaciteit al uitgegroeid tot 3.000 gevangenen en werd nadien nog eens uitgebreid naar 5.000 gevangenen. Het lag in een groot bosgebied, waar de bevolking dun gezaaid was, en er daarom niet teveel pottenkijkers waren, dicht bij het dorpje Weiden gemeente Flossenburg. Nog voor de oorlog uitbrak, was Flossenburg na Dachau op dat moment het grootste concentratiekamp, enkel bedoelt voor Duitsers.

Ook in Emsland direct gelegen tegen de Nederlandse grens met Drenthe en Groningen waren al vanaf 1933/34, 15 gevangenkampen gebouwd ook enkel voor tegenstanders van de nazi’s.

De nazi’s hadden wel de plannen, om in alle dun bevolkte gebieden meerdere kampen op te richten, zo ook in het veroverde Oostenrijk en geannexeerde Tsjecho-Slowakije.

In totaal zijn er in Flossenburg ca. 100.000 gevangenen geweest, uit meer dan 30 verschillende nationaliteiten, en waarvan er tot aan de bevrijding op 23 april 1945 door de Amerikanen ca. 30.000 waren omgekomen, niet enkel in het hoofdconcentratiekamp, maar ook in de ruim 100 zogenaamde buitenkampen, die overigens wel onder bevel stonden van het hoofdkamp Flossenburg.

Die buitenkampen werden in de jaren 1942/43 gebouwd in Beieren, Sachsen en Bohemen, en daar werden dwangarbeiders ingezet voor o.a. Flick staalindustrie, Siemens electronicaconcern, Osram lampenindustrie en Junker vliegtuigbouw.

Vanaf februari 1943 werden in Flossenburg meer dan 5.000 dwangarbeiders ingezet voor de bouw van de Messerschmitt Jachtvliegtuigen de ME 109.

Flossenburg was aanvankelijk een concentratiekamp voor tegenstanders van nazi Duitsland, na het uitbreken van de oorlog, kwamen ook de leden van de ondergrondse uit verschillende landen waaronder Frankrijk, België en Nederland naar hier, die de Duitsers hadden tegengewerkt.

Ook grote groepen tegenstanders uit Polen, Rusland en Tsjechen werden hier ondergebracht.

Bij de inval van Duitsland in Rusland, en de daarbij haperende opmars, zijn op bevel van Hitler met het zogenaamde Kommisarbefehl van 6 juni 1941, 1.000 Russische krijgsgevangenen doodgeschoten.

De gevangenen in Flossenburg moesten in de nabij gelegen steengroeve, waar graniet gedolven werd onder onmenselijke omstandigheden dwangarbeid verrichten.

Deze arbeid was systematisch vernederend, en eindigde meestal met de dood, men hield dit werk ongeveer 3 maanden vol, het werd door de nazi’s dan ook Vernichtung durch arbeit genoemd.  

Wanneer gevangenen niet snel of hard genoeg hun arbeid deden, moesten zij als straf beladen met stenen, in het onderste deel van de steengroeve urenlang door de tot kniehoogte reikende modder strafexercitie lopen, aangespoord door lachende SSers die de zweep hanteerden.

Dit graniet is o.a. gebruikt voor het Reichsparteitagsgelande in Nurnberg.

Later kwamen daar nog de productie van onderdelen voor jachtvliegtuigen bij, maar die werden vaak in de buitenkampen verricht zoals bijv. Lengenfeld.

Het concentratiekamp Flossenburg was constant overvol, bedoeld voor 5.000 gevangenen, bevonden er zich eind 1944 ruim 8.000 gevangenen en vlak voor de bevrijding ruim 15.000 gevangenen.

Op 14 april 1945 kwam de SS bij een telling van Flossenburg inclusief de buitenkampen op een aantal van 45.813 personen, waaronder ca. 1.600 vrouwen. De leefomstandigheden waren abominabel, met z’n drieën moesten zij een bed delen en samen hadden zij een deken delen.

Dit kwam o.a. door de aankomst van gevangenen die de dodenmarsen uit Auschwitz en Gross-Rosen overleeft hadden.

Op het einde van de oorlog werd Flossenburg ook gebruikt, om prominente tegenstanders van nazi Duitsland om te brengen. Hier werden in april 1945 o.a. opgehangen Dietrich Bonhoffer Evangelisch theoloog en lid van de Bekennenden Kirche, die vanwege zijn aanhoudende oppositie tegen de Nationaal Socialistische politiek gevangen zat in Berlijn in de Tegelgevangenis, Wilhelm Canaris admiraal en voormalig Abwehrcommandant en zijn medestander Hans Oster, Dr.Theodor Strunck jurist, generaal Friedrich von Rabenau, die een tegenstander van Hitler was, maar zijn katholieke geloof weerhield hem ervan om zich aan te sluiten bij een complot om Hitler te vermoorden.

Zij allen kregen een snelrechtprocedure, en werden de dag erna allen doodgeschoten of opgehangen.

Na de oorlog werd de rechter die dit snelrecht had voorgezeten Dr.Otto Thorbecke en de SS Standartfuhrer Walter Huppenkothen voor moord vrijgesproken maar kregen 6 jaar gevangenisstraf voor hulp en medeplichtigheid aan moord.  

Na de opheffing van Flossenburg, werden de overgebleven ruim over de 10.000 gevangenen op dodenmarsen gestuurd naar concentratiekampen welke nog niet bevrijd waren, in het geval Flossenburg was dat het 200 kilometer verder gelegen Dachau in de nabijheid van Munchen. In meerdere kolonnes werden zij voortgedreven, en die niet meer kon, werd eenvoudig doodgeschoten. Voor de meesten was dat voor de tweede maal dat zij op dodenmars gestuurd werden. Onderweg werden duizenden letterlijk de dood ingedreven door ondervoeding en totale uitputting, zij werden door de SS geexecuteerd, en aan de rand van de weg achtergelaten. Ongeveer 2.800 gevangenen kwamen meer dood dan levend in Dachau aan, en toen de Amerikanen nadien de weg terug volgde, vonden zij meer dan 5.000 doden langs de weg die gegaan was.

Na de bevrijding door de Amerikanen op 23 april 1945, stierven nog ruim 100 gevangenen aan uitputting en doorstane ontberingen, ondanks de goede hulp en verpleging die aan hun werd gegeven.

In concentratiekamp Flossenburg waren nog 1.526 gevangenen aanwezig toen de Amerikanen daar aankwamen, tot eind mei werden die daar verpleegd totdat zij in staat waren naar hun woonplaatsen terug te keren.

Van juli tot april 1946 werd Flossenburg gebruikt voor Duitse krijgsgevangenen, daarna was het een woonplaats voor Displaced Persons, ontheemden die niet terug konden naar hun plaats van herkomst, waaronder veel mensen die niet terug konden omdat Rusland hun geboortegrond bezet had, of niet terug konden zoals Russische militairen, die als zij terug gingen hun leven niet zeker was, en opsluiting in de Goelag een zekerheid was.

Want in de ogen van Stalin had men zich nooit mogen overgeven of krijgsgevangen laten maken, maar had men zich dood moeten vechten. Een Rus, die als militair de oorlog had overleefd als krijgsgevangen, had volgens Stalin geen rechten meer. Zelfs de zoon van Stalin die krijgsgevangen zat in Duitsland, en die men wilde uitwisselen met een Duitse generaal, daarvan zij hij doodleuk ik heb geen zoon, en de uitwisseling ging niet door.

Ook kwamen na de bezetting van Rusland van de voormalige Duitse gebieden zoals Silezie, Oost Pruissen en Sudetenland, vele Duitsers naar Flossenburg omdat zij voorlopig hier onderdak konden vinden.

Na het einde van de oorlog, kwamen naar schatting tussen 14 en 15 miljoen Duitsers als vluchteling uit de oostelijke gebieden over de grenzen Duitsland weer binnen, de meesten uit angst voor de als gewelddadig bekend staande Russische militairen.

Die angst was niet ongegrond, en ook niet onverklaarbaar. Het stond de Russen nog in hun geheugen gegrift, hoe als de Duitse nazi’s de Russische bevolking en krijgsgevangenen had behandeld. Weinigen konden die behandeling doorvertellen. En zoals meestal het geval is in een oorlog, zijn de burgers van beide partijen meestal onschuldig maar wel slachtoffer.

Anton Heijmerikx 

anton@heijmerikx.nl

www.heijmerikx.nl

2 Comments

  1. Sonja Schoemaker
    februari 4, 2016

    Mijn moeder Margaretha (greetje) Schoemaker-Lisser is in maart 1945 omgekomen in dit kamp.Is er nog iemand die haar heeft gekend?

    Bijvoorbaat dank , Sonja

  2. Ben Cocx
    februari 17, 2017

    Weet iemand iets te vertellen over THEO COCX, geboren 25 juli 1920, die waarschijnlijk in de zomer van 1944 van Flossenburg naar Dachau werd getransporteerd?

Geef een reactie