heijmerikx.nl

Information

This article was written on 18 jul 2006, and is filled under Emsland.

Kroniek van Lathen, dorp aan de rivier.

Gelegen aan de rivier de Ems, in Emsland, deel uitmakend van de deelstaat Niedersaksen met als hoofdstad Hannover een der deelstaten van de Bondsrepubliek Duitsland met als hoofdsstad Berlijn.

Een klein dorp, met alle voorzieningen binnen zijn grenzen, zodat het er goed toeven is.

Een oud dorp ook, want al in 890 is het voor de eerste keer genoemd als Ort Lethi in de registers van het klooster Werden, maar ook als Lodun in de registers van het klooster Corvey, Lethi en Lodun, namen welke later geworden zijn tot Lathen.

834 is als stichtingsdatum voor Lathen genomen, in een oorkonde van Keizer Ludwig de Vrome van 7 december 824, schenkt hij het missiegebied van Meppen met al zijn kerken, hoeven akkers wegen en bossen, aan het klooster Corvey, gelegen aan de Weser vlakbij Höxter. Dat klooster had eeuwen lang tot aan de reformatie (16e eeuw) grote invloed in noord Duitsland en noord Nederland. Dat klooster had Sint Vitus als schutspatroon, een Romeinse martelaar uit de 4e eeuw, en dat is heden ten dage nog steeds merkbaar, zo heeft Wintschoten St.Vitus in zijn gemeentewapen, en heeft de kerk in Lathen ook St.Vitus als schutspatroon.

890 voor het eerst komt Ort Lethi (Lathen) voor in de oorkonden van het klooster Werden.

1000 ca, Rechtbank in het gewest, (Gogericht, gerecht im Gau) hier worden de kernen Düthe, Emen (Emmeln), Hilter, Tinnen, Melstrup, Frackel, allen behorende bij Lathen voor het eerst genoemd.

Niederlangen, Oberlangen en Sustrum worden ook genoemd, maar behoren niet bij Lathen, omdat zij enkel met boten bereikbaar zijn over de rivier de Ems, en bruggen nog niet voorhanden zijn.

1226 Fresenburg wordt voor het eerst genoemd.

1252 Gravin Jutta von Rechta-Ravensberg, weduwe van graaf Heinrich von Tecklenburg verkoopt na haar huwelijk met de edelheer Wallram von Montoye een deel van haar bezit, waaronder Lathen aan de prins bisschop van Münster, Graaf Otto von Munster.

Hierbij ontstaat het ambt Meppen, een bestuurlijk gebied dat aansluit bij Vechta en Cloppenburg, en krijgt de naam Niederstift Münster, kerkelijk blijft Lathen echter onder het bisdom Osnabrück vallen.

1317 Otto von Düthe geeft zijn bevoegdheid van het Gaugericht van Duthe terug aan bisschop Ludwig II van Münster.

1400 Einde van de oorlog tussen de graaf van Tecklenburg en de bisschop van Münster, het rechtsgebied Lathen-Düthe wordt als gerechts en bestuurlijke eenheid in het Niederstift Münster ondergebracht. De burgers uit het gebied, boden niet meer genoeg bescherming, enkele steden zoals Meppen, worden tot vestingsteden omgebouwd.

De boeren op hun hofsteden zijn mede daardoor niet meer tot krijgsdienst verplicht, maar moeten wel daarvoor in de plaats Oorlogsbelasting betalen, Heerbannschilling.

Wel waren zij verplicht om bij Klokkenslag de landweer volgen, dat betekende, dat als de kerkklokken storm (onraad) luiden, moeten zij bij de achtervolging van misdadigers, en bij de verdediging van dreigende en rovende overvallers en of bendes helpen, ook bij de jacht op wolven werden zij geacht te helpen, dat laatste wilden zij ook wel, omdat anders hun vee gevaar liep, vee wat meestal uit niet meer bestond dan enkele schapen en misschien 1 koe.

1422 In Fresenburg is de kapel op den Esch opnieuw herbouwd.

1531 Stichting van de Sint Vituskerk in Lathen

1538 De graven van Oldenburg overvallen het gebied van het huidige Emsland met hun troepen. Bij de verdediging, verliest de stad Meppen 2 kanonnen. Het hele gebied heeft ernstig geleden door oorlogsschade, verlies van spek,boter, haver, rogge, alsmede van paarden en wagens waren hun deel. Behalve de kanonnen van Meppen, is over verder verlies van wapens niets bekend, zodat men gevoeglijk mag aannemen dat van enige bewapening van de burgerbevolking geen sprake is geweest, behalve dan misschien van rieken en stokken.

1546 Bernard Kock, kapelaan te Lathen predikt de evangelische leer, en daardoor gaat het gebied grotendeels over tot de leer van Luther.

1613-1629 Contrareformatie, het gebied keert terug naar de katholieke kerk.

1618-1648 30 Jarige oorlog. De bevolking in het vlakke land van het Niederstift Meppen, konden zich niet of nauwelijks verweren, omdat zij weinig of niet georganiseerd waren.

Ook had de bevolking geen wapens, laat staan een leger.

De vorst-bisschop van Münster, Graaf Christoph Bernard van Galen kwam toen op het idee, om de bevolking van wapens te voorzien, dat was het begin van de Schutterijen in Munsterland, die vrijwel in elk dorp of stad heden ten dage nog te vinden zijn.

In de gesamtgemeinde Lathen zijn maar liefst zeven Schutterijverenigingen, met elk een eigen onderkomen en Schützenplatz.

1650 instorting van de kerktoren van Lathen, en zijn wederopbouw.

1665-1666 1e oorlog tussen Munster en de Noordelijke Nederlanden

1666 Pestepidemie in Ober en Niederlangen

1667 Het Niederstift Munster, ampt Meppen waaronder Lathen ressorteert, scheiden zich af van het bisdom Osnabruck. Vorst bisschop van Munster graaf Christoph Bernard van Galen, neemt het kerkelijk en niet te vergeten, de wereldlijke macht over van Osnabruck.

1672-1674 2e oorlog tussen Munster en de noordelijke Nederlanden. Bischop Christoph Bernard van Galen, kreeg in Nederland de bijnaam van Bommen Berend, hij was het die uitgevonden heeft, dat men bommen d.m.v. katapulten ver weg kon schieten en op vijandelijk gebied kon laten neerkomen.

1710 ca. Bouw van een kapel in Oberlangen

1756-1763 7 jarige oorlog.

1770-1803 Lathen herstelt zich van de 7 jarige oorlog, waarbij zij grote schade hebben geleden. De handel en het handwerk van de handwerkslieden herstellen zich wonderbaarlijk, en bloeit als nooit tevoren.

Lathens obervogt (hoofd) Nankemann zorgt in het ambtsgebied van Meppen voor de aanplanting van dennenbomen, om mede daardoor de losse bodem enigszins te verstevigen, en zandverstuivingen tegen te gaan.

1803 Het Ambt Meppen en daarmee ook Lathen, worden aan de hertog van Arensberg toebedeelt

1809 op 1 februari 1809 wordt het Franse wetboek ingevoerd, de zogenaamde code Napoleon.

In Meppen, Papenburg en Haselünne worden naar Frans recht, vredesrechtbanken ingevoerd en opgericht.

De voormalige rechtbank van Lathen valt deelsgewijs aan Meppen en Papenburg.

1810 Het ambtsgebied van Meppen wordt door de hertog van Arensberg weer van de Fransen overgenomen bij hun vertrek.

Lathen krijgt een Maire, (burgemeester) die eerst onder Meppen, en later onder Lingen valt.

1813-1814 Meppen en ook Lathen, vallen onder Pruissen, in Meppen wordt een provisorische bestuurscommissie ontwikkelt en opgericht.

1815-1816 Op 15 juni 1815 deelt het Weense congres d.m.v. een Kongresakte, Emsland toe aan het Koninkrijk Hannover.

In die periode, bestond het latere gebied van Duitsland uit vele kleine koninkrijkjes en hertogdommen die elkaar bevochten, en was er van een eenheid nog lang geen sprake.

1820 In Lathen wordt een bestuursvoogd aangesteld voor de parochies Lathen en Steinbild

1827 De parochie Lathen wordt aan het hertogelijk Arenberger Mediat-ambt Aschendorf toebedeelt

1835 In de nacht van 12 op 13 mei breekt in de schuur van Bruns brand uit, welke brand 3 omliggende gebouwen volledig verwoest, waarbij de inwoners van Lathen volledig in angst verkeerden dat de brand hun dorp zou verwoesten. Men moet niet vergeten, dat vrijwel al hun huizen uit hout waren opgetrokken, en met stro bedekt waren, op een enkele uitzondering na.

1856 op 20 juni 1856 wordt Hannoversche Westbaan, de huidige spoorlijn van de Bundesbahn tussen Nordeich en Münster in bedrijf gesteld.

1866 Het koninkrijk Hannover en daarmee ook het gebied van Emsland, wordt bij Pruissen gevoegd.

1867 Vorming van de Kreises (kring) Meppen, met de Ambten Meppen, Haselunne, Aschendorf-Hümmling en Papenburg, Lathen valt onder Aschendorf-Hümling.

1873 Oprichting van de jongensschool in Lathen (later de Realschule, mavo-havo)

1886 Oprichting van de Lathener bank.

1894 Inwijding van de Evangelische kerk in Lathen.

1898 Bouw van de Hümlinger spoorbaan van Lathen naar Werlte.

1899 Inwijding en ingebruikname van het Dordmund-Emskanaal op 11 augustus 1899 door Keizer Wilhelm II

1914-1918 1e werldoorlog

1918 Oprichting van een ziekenverpleeghuis in Lathen door de Thuiner kloosterzusters in de Kerkstraat te Lathen.

1925 Ingebruikname van de brug over de Ems in Lathen.

1931 ingebruikname en inwijding van ziekenhuis Marienheim door pastoor Engelbert.

Bouw van een synagoge in Lathen voor de zelfstandige Joodse gemeente, die voorheen in Sögel kerkten.

1932 fuseren van de gebieden Aschendorf en Hummling

1938 Oprichting van de Mittelschule (Mavo-Havo) omdat door het Naziregiem, de Rektoratschule gesloten moest worden.

Aan de Mühlenstaat in Lathen komt een lagere school met 4 klassen.

De Joodse Synagoge brand in de Kristalnacht van 9-10 november volkomen uit, de kerkgangers worden afgevoerd naar Meppen.

1939-1942 Verdwijnen van het voormalige dorp Wahn, op last van het nazi-regime, die het gebied nodig hebben voor de uitbreiding van het oefenschietterrein (Schiesplatz Meppen), eigendom van Krupps.

Een deel van de bevolking sticht een nieuw dorp, het huidige Lathen Wahn, de overigen vertrekken naar Sögel of het veel zuidelijker gebied van het Teutoburgerwald (Osnabruck).

De oud inwoners hebben er een zeer sterk saamhorigheidsgevoel aan overgehouden.

Zij komen 1 maal per jaar nog steeds samen op het oude intact gebleven kerkhof van hun voormalige Heimat Wahn. Ook heeft de gemeente Lathen in Wahn een lagere school gebouwd.

1939-1945 2e wereldoorlog

1945-1947 Onder Engels en Pools bestuur.

1946 Het gebied van Emsland valt onder de nieuw te stichten deelstaat Niedersaksen

1946 Ernstige overstromingen door het hoge water van de Ems.

1948 1e gekozen gemeenteraad in Lathen

1952-1954 Bouw van de St.Antoniuskerk in Lathen Wahn

1959 Uitbreiding met 3 klassen van de Volksschule, lagere school.

1961 Ingebruikname van de waterzuiveringsinstallatie aan de Molenstraat in Lathen.

1962 Instandhouding van de nieuwe Mittelschule (Mavo-Havo) aan de Molenstraat.

Bouw van de St.Vitus kindergarten (kleuterschool)

1963 Gymnastieklokaal in gebruikgenomen.

1965 vrijwillige fusie van de gemeenten Lathen, Niederlangen, Oberlangen, Renkenberge, Neusustrum, Kathen-Frackel, Hilter en Sustrum tot Samtgemeide (fusiegemeente) Lathen.

1969 Gemeenteraad besluit het gemeentewapen met een afbeelding van de Marktbron officieel vast te leggen. Uitbreiding van de Realschule (Mavo-Havo).

1970 Uitbreiding van de Volksschule (lagere school) tot 9 klassen en 2 vaklokalen, alsmede een bestuursgebouw.

1971 Ingebruikname van een sportterrein met kleedlokalen aan de Meppenerstraat.

1972 Bouw van een nieuwe Brandweerkazerne aan de Kruisstraat

Fresenburg sluit zich bij de Samtgemeinde (fusiegemeente) aan.

1973 Bestuurlijke en ruimtelijke herindeling in Niedersaksen.

Lathen, Kathen-Frackel en Hilter worden samengevoegd tot 1 gemeente, ook Sustrum en Neusustrum worden samengevoegd tot 1 gemeente. De fusiegemeente Lathen blijft bestaan, met de gemeenten Lathen, Oberlangen, Niederlangen, Renkenberge en Sustrum.

In hetzelfde jaar, is een direct gekozen gemeenteraad voor de fusiegemeente gekozen.

1976 Bouw van een brugklas ter oriëntering voor een schoolkeuze. Bouw van een sporthal.

1977 Hervorming van het bestuurlijk gebied, ontbinding van het kreis Aschendorf-Humling.

Oprichting van het landkreis Emsland, samengesteld uit Aschendorf-Humling, Meppen en Lingen

1977-1978 Elektrificatie van de spoorlijn Nordeich-Münster van de Duitse Bundesbahn.

Bouw van een nieuw raadhuis, en van een nieuwe Grundschule, de Duitse basisschool.

1979 Begin van de bouw van het trace voor de magneetzweeftrein, de Transrapid.

Ingebruikname van een multifunctionele hal in Renkenberge.

1981 Ingebruikname van het Tennisclubgebouw en het gerenoveerde voetbal hoofdveld.

Verbouwing van de brandweerkazerne in Sustrum-Siedlung.

Ingebruikname van een multifunctionele hal in Nieder/Oberlangen.

1982 Ingebruikname van de waterzuivering in Nieder/Oberlangen.

Muziekschool Lathen geeft voor het eerst muziekles.

1983 Bouw van het Haus des Gastes.(een ruimte waar multifunctioneel gebruik van gemaakt kan worden), vergaderingen, bijeenkomsten, tentoonstellingen, etc.

Vernieuwing van de waterzuiveringsinstallatie in Lathen. Vernieuwing en renovering van de kleuterschool St.Vitus. Vernieuwen van het jeugdgebouw in Lathen-Wahn.

Bouw van een gymnastieklokaal in Sustrum-Siedlung.

1981-1984 Renovering van de kerktoren en het dak van de St.Vitus kerk.

1984 Festiviteiten n.a.v het 1150 jarig bestaan van Lathen.

2005 Opening van het laatste stuk autobahn van de A31.

2005-2006 Nieuwbouw in Lathen-Kathen, en nieuwbouw in Lathen-Dunefehn, waar vele Nederlanders zich een huis hebben gekocht.

2006 22 september vreselijk ongeluk met de Transrapid zweeftrein, 23 slachtoffers zijn er te betreuren.

Enkele cijfers. (Stand per 30-6-2003)

Fresenburg 912 inwoners

Lathen 5.826 inwoners

Niederlangen 1.192 inwoners

Oberlangen 905 inwoners

Renkenberge 665 inwoners

Sustrum 1.242 inwoners

Totaal 10.742 inwoners

Totaal oppervlakte 16.5 Km2 Hoogteverschillen tussen 6-36 meter

Godsdiensten R.K. 78.94 %, Evangelisch 16.81 %, Anders 4.25 %.

Colofoon: Stephanie Drohm, Lathen

Anton G.M.Heijmerikx, Lathen

2 Comments

  1. H.J.Krist
    mei 1, 2009

    Hallo,
    Ik vind de beschrijving over Lathen erg interessant!
    Ik zou willen dat dit ook over Emsbüren wordt gedaan. (Vlak bij Nordhorn)
    Over dit plaatsje zou ik graag wat meer willen weten! We zijn er een keer geweest maar weten natuurlijk niet alles van dit dorp af. Ik heb in een boekhandel, bij de R.K.kerk, een boek gekocht dat gemaakt is n.a.v. het 1175 jarig bestaan van Emsbüren in 1994. Dit boek beantwoordde niet geheel aan de verwachting omdat ik meer van Leschede wil weten. Er werden verschillende schrijvers gevraagd een deel te schrijven.
    Emsbüren bestaat uit diverse gehuchten. Ik zou meer willen weten over de genealogie van de bewoners te Leschede!! Leschede is een Siedlung van Emsbüren en te vinden aan de Emstrasse. Van hieruit werden tufstenen, bedoeld voor de bouw van kerken vervoerd naar Nederland.
    Vriendelijke groet,
    H.J.Krist te Oud Beijerland

  2. Hanne Hein-van der Hoek
    maart 1, 2017

    Wat leuk zo’n blog uit Lathen en omgeving.
    Mijn schoonmoeder (Jeanette (netta) Hein-Jacobs) werd geboren in Weener als dochter van Jacob Jacobs en Johanne de Jonge uit Weener. Op 4 jarige leeftijd overleed haar vader en verhuisden zemet haar moeder en jongere broertjes naar Weener.
    De familie Jacobs was een grote Joodse familie die al rond 1600 in deze omgeving woonde.
    Netta trouwde in 1937 met Paul Hein uit Emden. Paul Hein was al in 1933 gevlucht naar Den Haag.
    Hun levensgeschiedenis en die van hun zoon Peter Hein zijn door Peter beschreven in
    De Onderduikers (uitg. Meulenhoff Boekerij

    Het zesde jaar (idem), gaat over Peters eigen onderduik en de terugkeer bij zijn ouders.
    en tot slot

    Het Misverstand (idem) over een moord in zijn familie in Weener, wat zich afspeelt in de jaren dertig.

    Succes en veel plezier met deze website

    Hanne Hein

Geef een reactie