heijmerikx.nl

Information

This article was written on 13 jan 2006, and is filled under Salland regionaal.

Moord te Herxen, en de gevolgen.

Op 4 februari 1837 werd het overlijden aangegeven door de gebroeders Hermanus en Hendrik Krommedijk, t.o.v. burgemeester Gilles Schouten te Wijhe van Gerritdina Lankhorst.

Echtgenote van Albertus Wetterman, dagloner, met wie zij te Wijhe op 13 mei 1826 was getrouwd.
Zij was de vorige avond te Wijhe in de buurtschap Herxen om 18.00 uur overleden, zij was ziekelijk, had TBC en was moeder van 2 dochters en pas 36 jaar oud. Te Zwolle geboren, uit een gezin van 7 kinderen waarvan zij de oudste was, begin februari 1797 en gedoopt in de R.K.Bogenkerk te Zwolle op 6 februari 1797, als dochter van Albertus Lankhorst en Egberdina Jansen.
Omdat zij ziekelijk was, was er door de diaconie, in huize Wetterman een weeskind geplaatst, met de bedoeling dat zij mogelijk als hulp in de huishouding kon helpen, maar zij was net een paar weken eerder plotseling vertrokken, en nog maar net enige dagen terug verscheen zij weer ter plaatse, maar vergezeld van een jonge zoon. Achteraf bleek zij te Heino bevallen te zijn op 13 januari 1837 van deze zoon, zonder dat er een vader bekend was. Dat dit in de buurtschap aanleiding was tot vele geruchten moge duidelijk zijn, en of de burgemeester van Wijhe er al van op de hoogte was, of dat de twee aangevers Krommedijk er van verteld hebben, is niet duidelijk, maar de burgemeester stelde ter plaatse een onderzoek in naar de omstandigheden waaronder Gerridina Lankhorst was overleden.
Daarbij bleek, dat onder protest van Wetterman’s vrouw het weeskind Janna met zoon Johannes wederom opgenomen werd in het gezin, omdat zij haar man ervan verdacht een ongeoorloofde verhouding met de dienstbode te hebben, iets wat uit latere verhoren door Albert is toegegeven. Toen ook nog bleek dat zij onder hevige krampen was gestorven, besloot de burgemeester om een nader onderzoek in te stellen ondanks tegenstribbelen van Albert Wetterman. Hij besloot sectie te laten verrichten door dokter Tjaden uit Wijhe en dokter Mol uit Olst, voor de volgende dag, maar zover kwam het niet.
In de nacht van 5 op 6 februari, brak er namelijk brand uit in de woning van Albert Wetterman, gelukkig vonden zich hierbij geen persoonlijke ongelukken plaats, maar het lijk zou verbranden, ware het niet dat buren met gevaar voor eigen leven hun buurvrouw op het nippertje naar buiten wisten te trekken.
Daarbij besloten zij de burgemeester te waarschuwen, want voor hun was de maat vol. De burgemeester was redelijk snel ter plaatse, en had meegenomen de rechter van Instructie en substituut officier van Justitie van de Deventer rechtbank.
Beiden kregen na ondervraging van Albert Wetterman een bekentenis los, waarin hij verklaarde bij Apotheker Revius in de Diezerstraat te Zwolle, rattekruid te hebben gekocht, en dat vermengd met witte poedersuiker zijn vrouw, dat als zijnde medicijn te hebben toegediend, met gevolg dat zij onder hevige krampen was overleden.
Albert Wetterman werd daarop gearresteerd, en samen met het lijk van zijn overleden vrouw naar Zwolle overgebracht, terwijl zijn 2 kinderen bij familie werden ondergebracht.
Waar de dienstmaagd, die niet medeplichtig was, met haar zoon is bebleven, is mij na onderzoek in de archieven niet bekend.
In Zwolle heeft dokter Isaac Deen sectie verricht in het Pestengasthuis achter in de Nieuwstraat, welk gebouw er heden ten dage nog steeds staat. Het in brand steken van de woning is Albert Wetterman steeds blijven ontkennen, maar voor de moord op zijn vrouw werd hij veroordeeld tot de dood, een straf welk door het zwaard of door ophanging door de strop zou worden voltrokken.
Zwolle had op dat moment een guillotine uit Frankrijk op proef, maar men vertrouwde die moderne apparaten niet, en men verkoos ophanging door middel van de strop.
Het vonnis werd voltrokken op 7 juli 1837 s’middags om 12 uur op de Grote Markt te Zwolle op een marktdag, zodat er een enorme grote toevloed van mensen te zien was, als ware het een kermisattractie. Voor de Hoofdwacht werd daartoe door de stadstimmerman een schavot gebouwd, met daarop een galg, een stang tussen twee palen, waaraan de strop hing. Vanuit het stadhuis, werd de veroordeelde Wetterman door de Korte Ademhalingssteeg naar het schavot gevoerd, en het spreekt vanzelf waarom dit stukje straat in de volksmond de Korte Ademhalingssteeg werd genoemd. Nadat de scherprechter hem de strop had omgedaan, werd door de beul op een teken van een der magistraten, die toekeken vanuit een der luikjes boven de hoofdwacht, het valluik weggetrokken, en de executie was een feit. Nadat een griffier, met behulp van een laddertje, zich ervan overtuigd had dat de gehangene ook daadwerkelijk was overleden, werd het lijk naar beneden gelaten en kon men het begraven. Dat gebeurde vaak onder het schavot, maar Albert Wetterman heeft men begraven op het Broerenkerkhof te Zwolle.
Albert Wetterman was de laatste die men in Zwolle aan de galg heeft terechtgesteld, ook al werd de doodstraf pas in 1876 officieel afgeschaft.

Anton Heijmerikx Lathen

5 Comments

  1. Joop
    november 10, 2008

    Waarschijnlijk weet ene Wout Dekker, afkomstig uit Herxen, hier meer van af! Neem spoedig contact met hem op.

  2. blue Deen
    februari 6, 2009

    Is er ook meer bekend over voorgenoemde dokter Isaac Deen?
    Ik doe genealogisch onderzoek naar de joodse familie Deen, vandaar…

  3. HansV
    oktober 2, 2012

    De betreffende zoon, Johannes Dijk, huwt op 09-07-1863 te Zwolle met Hentje de Ruijter. Janna woont dan in Diepenveen. Uit dit huwelijk o.a. Hermanus Dijk (1869) welke op 30-08-1899 te Amsterdam huwt met Grietje Stijntje Visscher. Hermanus is dan marinier van beroep.

    Uit dit huwelijk volgen een zoon en een dochter. De zoon, ook Hermannus Dijk, huwt op 04-03-1936 te Amsterdam met marie Elisabeth Haben. Beiden overlijden in 1980.

  4. André
    september 1, 2013

    Naar aanleiding van het boek spectrum/sijthoff Atlas van de Nederlandse marktsteden
    vond ik op blz.68 een afbeelding m.b.t. de voltrekking van het vonnis t.a.v. Albert Westerman. Aangenomen dat dit gegeven al bekend was, zo niet dan is het na te zien in vermeld boek.

  5. Derk Buisman
    september 12, 2016

    Geachte heer/ mevrouw,

    Mij naam is Derk Buisman, ben 23 jaar en ben geboren en getogen in Apeldoorn. Voor mijn opleiding naar leerkracht geschiedenis moeten wij archiefonderzoek doen. Nu wil ik het archiefonderzoek graag houden over dit onderwerp, maar vind ik het vrij lastig om archiefstukken over dit onderwerp te vinden. Hierbij heb ik een voorkeur voor primaire bronnen het liefst uit de regio zelf. Zou iemand mij hier mee kunnen/ willen helpen?

    Met vriendelijke groet,

    Derk Buisman

Geef een reactie